Peter van eijk: Management & AdviesPeter van Eijk logo

blog

Via deze blog deel ik met veel plezier ervaringen, verhalen, observaties, literatuurtips en allerlei andere zaken uit de management- en adviespraktijk.

Meld u aan voor onze nieuwsbrief!

Minder subsidie? Ga meer maatschappelijk ondernemen!

11-11-13 - De begrotingsbehandelingen in Den Haag zijn nog aan de gang en de gemeentelijke verkiezingen van 2014 werpen hun schaduw vooruit. Dat subsidiebudgetten voor onder meer Cultuur, Educatie, Welzijn en Zorg zullen afnemen ligt in de lijn der verwachting. Bent u bestuurder, professional of toezichthouder in een gesubsidieerde ‘not for profit’ organisatie, dan zult u naar alle waarschijnlijkheid opnieuw te maken krijgen met dalende subsidie-inkomsten. In het verlengde daarvan valt verder te verwachten dat subsidiënten u ‘uitnodigen’ om eens te gaan praten met ‘de buren’ over fusie.

Kortom, complexe strategische vragen komen op uw bureau terecht en daarbij wordt één  ding steeds duidelijker: alles bij het oude houden is een onaantrekkelijke optie. Die keus leidt bijna onvermijdelijk tot de inzet van kaasschaaf en botte bijl om het hoofd boven water te kunnen houden.   Een andere strategische response is ook mogelijk: kiezen voor maatschappelijk ondernemerschap als richting voor de organisatie ontwikkeling. Stelt u zich zo'n alternatief eens voor. 'Hier en nu' heeft uw organisatie voornamelijk subsidie-inkomsten en er is dientengevolge een sterke oriëntatie op overheden. 'Daar en dan', werkt u mee in een maatschappelijke onderneming die meerwaarde levert aan verschillende doelgroepen en die beschikt over eigen inkomstenbronnen.   Is zo'n ontwikkelingsperspectief een luchtkasteel? Geenszins. In het publieke domein is de stichting Maritiem Museum Rotterdam een voorbeeld van een geslaagde transformatie: van gemeentemuseum naar verzelfstandigde stichting. De leiding is er niet alleen in geslaagd om zelfstandig te overleven; zij heeft bovendien positieve resultaten geboekt bij het vergroten van publieksbereik en bij het verwerven van eigen inkomsten. Overigens is ook dit transformatieproces complex geweest (net als praktijkcases uit het bedrijfsleven bij DSM en Ten Cate leren). Onvermijdelijk zijn bijvoorbeeld pijnlijke beslissingen in de exploitatie. Het persbericht over het Rotterdamse afscheid van het museumschip 'De Buffel' in 2012 spreekt in dit verband boekdelen.   De strategische keuze voor transformatie richting maatschappelijk ondernemerschap opent mogelijkheden voor groei en voor het behoud van relevantie. Het gaat hier om een 'marathon opgave': zonder goede voorbereidingen, focus en doorzettingsvermogen gaat het niet lukken. Maar het is het overwegen meer dan waard. Hoe kunt u een goed begin maken met zo'n transformatieproces?

Maatschappelijk ondernemers: de kopgroep groeit                                                
V
oor goed begrip eerst een kort woord over 'de maatschappelijk ondernemer' (M/V), want daarover bestaan uiteenlopende beelden en opvattingen. In mijn optiek is het iemand die in organisatorisch verband streeft naar een maatschappelijk doel, of naar het oplossen van een sociaal probleem. Concreet bestaat het werk van de maatschappelijk ondernemer uit het leveren van een producten en/of diensten met toegevoegde waarde. Kenmerken van dit type ondernemer zijn:                              

  • is sterk betrokken bij het doel/probleem in kwestie en heeft visie op de wijze waarop verbeteringen kunnen worden bereikt;                                                               
  • werkt zonder winstoogmerk: het gaat uiteindelijk om het boeken van maatschappelijke winst op macroniveau;                                                              
  • is proactief en weet verschillende rollen te combineren: 'relatiebeheerder', 'verkoper' , 'partner 'en 'penningmeester'.                                                                    


Een treffend voorbeeld is het Waka Waka initiatief van Camille van Gestel en Maurits Groen. Zij gaan het mondiale energievraagstuk praktisch te lijf: door de inzet moderne Led producten. Het zijn innovatieve oplossingen, zowel voor smartphone gebruikers in het Westen, als voor de 1.5 miljard mensen zonder stroom in andere delen van de Wereld.  De initiatiefnemers maken slim gebruik van de zon: die schijnt immers voor iedereen! Dit filmpje toont een beoordeling van hun Solar Led lamp annex batterij oplader:Mocht u de weg in gaan slaan naar het maatschappelijk ondernemerschap, dan bevindt u zich in goed gezelschap. Steeds meer ondernemers combineren namelijk een sociale missie met een business aanpak. Ik trof een interessant overzicht van de kopgroep aan op http://www.iedereenwinst.com.                                                                                                                

Drie stappen in vogelvlucht                                                                                                                                                                                            
Terug naar het transformatieproces. Hoe daarmee te beginnen? Ik beperk me in deze  blog tot een beschrijving  van drie stappen in vogelvlucht:                                    

  • Voer een strategische dialoog: waaraan in ieder geval directieleden en toezichthouders deelnemen. Stel deze kernvraag aan de orde: Wat zijn de belangrijkste wijzigingen in onze omgeving en in hoeverre maken de actuele omstandigheden het nodig om onze missie, visie en strategie ingrijpend te gaan wijzigen? Stimuleer dat alle genodigden voldoende ruimte vrij maken in hun agenda's want een transformatieproces begint met anders denken over je organisatie  -  dat kost tijd en aandacht. Kijk goed hoe de organisatie ervoor staat, wat het waarschijnlijke toekomstperspectief is en bepaal de veranderbehoefte.             
  • Zoek 'interne ondernemers' die met ambitie willen blijven werken op hun vakgebied en die overigens bereid zijn bij te dragen aan de continuïteit van het geheel. Collega's met deze beide eigenschappen zijn de juiste mensen om een voortrekkersrol te gaan spelen in het transformatieproces. Ze zijn niet makkelijk te vinden, dus hier ligt voor de directie een belangrijke taak.
  • Vernieuw het business model: een maatschappelijke onderneming heeft een business  model, net als een commerciële onderneming. 

Deze andere manier van kijken naar de eigen organisatie is voor velen in het publieke domein een moeilijk te nemen denkstap.  "Hoezo business en groei? We zijn toch geen bedrijf dat streeft naar hogere omzet en winst", zo hoor ik vaak terug in de praktijk. Kortweg is dit mijn reactie: het wel of niet hebben van een winstoogmerk is niet de strategische kwestie waar het om gaat. Centraal staat de vraag: is de organisatie in voldoende mate in staat om nu en in de komende jaren toegevoegde waarde te creëren voor verschillende klantsegmenten? Wie relevantie verliest komt in een neerwaartse spiraal - een zakelijke of een maatschappelijke achtergrond maakt daarbij geen verschil.

 


In mijn nieuwe bundel Eijkpunten (gereed voorjaar 2014) en in de masterclass Maatschappelijk Ondernemen ga ik er dieper op in.